Televisie is al tientallen jaren een vast onderdeel van het dagelijks leven. Bijna ieder huishouden heeft een scherm aan de muur hangen, en toch is de manier waarop mensen kijken de afgelopen jaren compleet anders geworden. Wat ooit begon met een handvol zenders en een vaste kijktijd, is uitgegroeid tot een wereld van eindeloze keuze, streamingdiensten en kijken wanneer je zelf wilt. De tv staat er nog steeds, maar wat erop te zien is en hoe je dat bekijkt, is nauwelijks te vergelijken met vroeger.
Van buistoestel naar plat scherm: de ontwikkeling van het toestel
De eerste televisietoestellen waren grote, zware apparaten met een bolle buis aan de achterkant. Het beeld was klein, zwart-wit en niet altijd even scherp. In de jaren zestig en zeventig was een kleurentelevisie nog iets bijzonders, iets wat niet elk gezin zich kon veroorloven. Daarna ging het snel. De beeldbuizen maakten plaats voor platte lcd-schermen, en die werden steeds groter en scherper. Tegenwoordig zijn schermen met 4K-resolutie heel gewoon, en kun je thuis een beeld bekijken dat vroeger alleen in een bioscoop te zien was. De overgang van log en zwaar naar dun en groot heeft niet alleen het uiterlijk van woonkamers veranderd, maar ook de manier waarop mensen omgaan met het kijken zelf.
Het aanbod is groter dan ooit
Vroeger had je in Nederland en België een handvol kanalen. Je keek wat er was, en als je het programma miste, had je pech. Met de komst van de kabel kwamen er meer zenders bij, en later volgde de digitale ontvangst met honderden kanalen uit binnen- en buitenland. De echte omslag kwam met streamingdiensten als Netflix, Disney+ en Streamz. Daarmee kies je zelf wat je kijkt en wanneer. Series worden in één keer beschikbaar gesteld, zodat je meerdere afleveringen achter elkaar kunt bekijken. Dat verschijnsel, ook wel binge-watching genoemd, is heel normaal geworden. Tegelijk zijn de grote omroepen ook online gegaan met terugkijkdiensten zoals NPO Start en VRT Max. Het lineaire kijken, waarbij je volgt wat de zender uitzendt, is nog steeds aanwezig, maar het is niet meer de enige manier.
Smart tv en internet: het scherm als toegangspoort
Een modern televisiescherm is veel meer dan een apparaat dat uitzendingen ontvangt. De zogenaamde smart tv is verbonden met het internet en geeft toegang tot apps, streamingdiensten, YouTube en soms zelfs sociale media. Je kunt via het grote scherm inloggen op je account en precies verdergaan waar je gebleven was. Sommige toestellen reageren op spraakopdrachten, zodat je niet eens meer naar de afstandsbediening hoeft te zoeken. Kinderen gebruiken de tv steeds vaker om filmpjes op YouTube te kijken in plaats van kinderprogramma’s op een vaste zender te volgen. Daarmee is het televisiescherm eigenlijk een soort grote tablet geworden die aan de muur hangt, waarbij het aanbod niet meer bepaald wordt door een zender maar door de gebruiker zelf.
Tv kijken en gezondheid: wat je kunt weten
Veel mensen vragen zich af hoeveel tijd voor het scherm gezond is. Onderzoekers wijzen er al jaren op dat lang zitten en veel kijken gevolgen kan hebben voor slaap, beweging en concentratie, vooral bij kinderen. De Wereldgezondheidsorganisatie raadt aan dat kinderen onder de twee jaar helemaal niet voor een scherm zitten, en dat kinderen tussen twee en vijf jaar hooguit een uur per dag kijken. Voor volwassenen zijn er geen vaste richtlijnen, maar bewegen tussendoor en bewust kiezen wat je kijkt helpt om de kijktijd in de hand te houden. Tegelijk laat onderzoek ook zien dat samen kijken een sociale functie heeft. Gezinnen die samen een programma volgen en daar daarna over praten, gebruiken het scherm op een actieve manier. Het gaat dus niet alleen om hoeveel je kijkt, maar ook hoe je dat doet.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een smart tv en een gewone tv?
Een smart tv is verbonden met het internet en heeft ingebouwde apps waarmee je streamingdiensten, YouTube en andere online content kunt bekijken. Een gewone tv zonder internetverbinding ontvangt alleen het signaal van een antenne, kabel of satelliet en heeft geen toegang tot online diensten.
Hoeveel uur kijken Nederlanders en Belgen gemiddeld per dag?
Nederlanders kijken gemiddeld ongeveer twee tot drie uur per dag naar een scherm via de televisie. In België ligt dat aantal vergelijkbaar. Jongeren kijken steeds minder via de traditionele tv en kiezen vaker voor een tablet of smartphone.
Wat betekent lineair televisie kijken?
Lineair kijken betekent dat je een programma volgt op het moment dat de zender het uitzendt. Je volgt dan het schema van de omroep. Dit staat tegenover on-demand kijken, waarbij je zelf bepaalt wanneer je iets bekijkt via een streamingdienst of terugkijkapp.
Kan een televisie schadelijk zijn voor het slaapritme?
Kijken naar een helder scherm vlak voor het slapen gaan kan het moeilijker maken om in slaap te vallen. Het blauwe licht dat schermen uitstoten, remt de aanmaak van melatonine, het stofje dat je slaperig maakt. Schermvrij zijn in het laatste uur voor het slapengaan helpt om beter in te slapen.
